์ต์ฑ์ฑ
(Seongwook Choi)
1iD
๊น์ค์ฑ
(Junsung Kim)
2
๊ฐํ์
(Hyeongsik Kang)
3โ iD
-
์ ํ์ยทํ๊ตญ๊ฑด์ค๊ธฐ์ ์ฐ๊ตฌ์ ์์์ฐ๊ตฌ์
(Korea Institute of Civil Engineering and Building Technologyยทcsu1220@kict.re.kr)
-
ํ๊ตญํ๊ฒฝ์ฐ๊ตฌ์ ์ฐ๊ตฌ์
(Korea Environment Instituteยทjskim@kei.re.kr)
-
์ข
์ ํ์ยท๊ต์ ์ ์ยทํ๊ตญํ๊ฒฝ์ฐ๊ตฌ์ ์ ์์ฐ๊ตฌ์์
(Corresponding AuthorยทKorea Environment Instituteยทhskang@kei.re.kr)
Copyright ยฉ 2021 by the Korean Society of Civil Engineers
ํค์๋
์ธ๊ณต์ ๊ฒฝ๋ง, ์ ์ก์ก๋ฌผ, ์ํฅ์ธ์, ๋ ์ ์ญ, ์ฐจ๋จ๋ง
Key words
Artificial neural network, Floating debris, Influence factor, Dam basin, Barrier boom
1. ์ ๋ก
์ฐ๋ฆฌ๋๋ผ๋ ํ์๋ก ์ธํด ๋ค๋์ ์ด๋ชฉ ๋ฐ ์ํ์ฐ๋ ๊ธฐ๊ฐ ํฌํจ๋ ์ ์ก์ก๋ฌผ์ด ํ์ฒ์ผ๋ก ์ ์
๋๊ณ ํ๋ฆ์ด ์ฝํ ๊ณณ์ ์ง์ ๋๊ฑฐ๋ ๋ฐ๋ค๋ก ์ ์ถ๋๋ค. ์ฐ๋ฆฌ๋๋ผ 4๋๊ฐ์์
ํด์์ผ๋ก ์ ์ถ๋๋ ์ ์ก์ก๋ฌผ์ ๊ตฌ์ฑ์ ๋ณด๋ฉด 70 % ์ด์์ด ์ด๋ชฉ์ ์ํ ๊ฒ์ด๋ฉฐ ์ฝ 20 %๋ ํ๋ผ์คํฑ ํ๊ธฐ๋ฌผ๋ก ์ด๋ฃจ์ด์ ธ ์๋ค(Yu et al., 2002). ํ์ฒ์์ ํก๋จ๊ตฌ์กฐ๋ฌผ์ ์ง์ ๋๊ฑฐ๋ ํด์์ผ๋ก ์ ์ถ๋ ์ ์ก์ก๋ฌผ์ ์์ฒด์ ํ์๋น์ ์ฐจ๋จํ์ฌ ํ์ฒ ๋ฐ ํด์์ํ๊ณ๋ฅผ ํ๊ดดํ๊ณ ๋ฏธ๊ด ํผ์์ ์ผ์ผํจ๋ค. ๋ํ
์ ์ก์ก๋ฌผ์ ์๋ฆฌ๊ตฌ์กฐ๋ฌผ ์ฃผ๋ณ์ ์ฝ๊ฒ ์ง์ ๋๊ณ ํ์์ ์์น ๋๋ ํ์ ์ธ๊ตด ํ๋ ๋ฑ์ ๋ฌธ์ ๋ฅผ ์ผ์ผํค๋ฏ๋ก, ํ์ฒ ๋ฐ ํด์ ๊ด๋ฆฌ ๋ฉด์์ ํ์ฒ์ ์ ์ก์ก๋ฌผ ๋ฐ์์
๊ด๋ฆฌํ๋ ๊ฒ์ ๋งค์ฐ ์ค์ํ๋ค. ์ฐ๋ฆฌ๋๋ผ์์๋ Fig. 1๊ณผ ๊ฐ์ด ๋ ์๋ฅ์ ์ ์ก์ก๋ฌผ ์ฐจ๋จ๋ง์ ์ค์นํ์ฌ ๋ ์ ์ญ์์ ๋ฐ์ํ๋ ๋๋์ ์ ์ก์ก๋ฌผ ์ ์
์ผ๋ก๋ถํฐ ์ ์์ง ๋ฐ ์ทจ์์์ค์ ๋ณดํธํ๊ณ ์์ผ๋ฉฐ, ์ค์น๋ ์ฐจ๋จ๋ง
๋๋ ์ ์ก์ก๋ฌผ ํด์ ์ง์ ์์ ์ง์ ๋ ์ ์ก์ก๋ฌผ์ ์๊ฑฐ์ ์ ์ด์ํ์ฌ ์ฒ๋ฆฌํ๋ค. ์ต๊ทผ ๊ธฐํ๋ณํ์ ์ํฅ์ผ๋ก ์ค๊ณ ๋น๋ ์ด์์ ํ์๊ฐ ๋น๋ฒํ ๋ฐ์ํ๊ณ ์์ผ๋ฉฐ,
์์ผ๋ก์ ํ์ ํผํด ๋์ฑ
์ ๋ง๋ จํ๋๋ฐ ์์ด์๋ ํ์ฒ์์์ ์ ์ก์ก๋ฌผ ๋ฐ์๋์ ํ์
ํ๊ณ ํฅํ ๊ฐ๋ฅํ ๋ฐ์๋์ ์ถ์ ํ ํ์๊ฐ ์๋ค.
์ ์ก์ก๋ฌผ์ ๋ํ ์ฐ๊ตฌ๋ ์ฃผ๋ก ํ์ฒ ํ๊ตฌ์ ํด์์์ ์ํ๋์๋ค. Hong et al.(2001)์ ํด์์ ์
๋ถ์ ์ฐ๋ ๊ธฐ ์ฐจ๋จ๋ง ์์คํ
์ ๊ฐ๋ฐํ์๊ณ , Yoo et al.(2007)์ ์
์ํด์๊ธฐ๋ฒ์ ์ด์ฉํ ์์น๋ชจ์๋ฅผ ํตํด ๋๋๊ฐ ํ๊ตฌ์์ ์ ์ก์ก๋ฌผ์ ๊ฑฐ๋์ ๋ถ์ํ์๋ค. ๋ํ Jang et al.(2014)์ ๋๋๊ฐ์์ ํด์์ผ๋ก ์ ์ถ๋ ์ ์ก์ก๋ฌผ์ ๊ฑฐ๋์ ํ์
ํ๊ธฐ ์ํด ์ถ์ ๋ถ์ด๋ฅผ ํฌ์
ํ๊ณ ์กฐ์ฌํ์ฌ ์ ์ก์ก๋ฌผ์ ์ด๋๊ฒฝ๋ก๋ฅผ ํ์
ํ์๋ค. ํ์ฒ์์ ๋ฐ์ํ๋ ์ ์ก์ก๋ฌผ์
๋ํด์๋ ์ฃผ๋ก ๋ ์ ์ญ์ ๋์์ผ๋ก ์ฐ๊ตฌํ ์ฌ๋ก๊ฐ ๋๋ค์์ด๋ค. Jang et al.(2015)์ 3์ฐจ์ ์์น๋ชจํ์ ์ด์ฉํ์ฌ ๋์์ ๋ฐ์ํ๋ ์ ์ก์ก๋ฌผ์ ์ ๋์ ์์น๋ชจ์ํ์๊ณ , Kim et al.(2023b)์ ๋๋ก ๊ณผ ๋ถ์ด๋ฅผ ์ด์ฉํ์ฌ ๋์ฒญ๋ ์๋ฅ์ ๋ฐ์ํ ์ ์ก์ก๋ฌผ์ ๊ฑฐ๋ ๋ฐ ์ง์ ๋์ ๋ํ ๋ถ์์ ์ํํ์๋ค. ํด์ธ์ ๊ฒฝ์ฐ ๋ํ ๋๋ฌด๊ฐ ์ด์ก๋๋ ๊ฒฝ์ฐ๋ ์ฃผ์
์ฐ๊ตฌ ์ฃผ์ ๋ก ๊ณ ๋ ค๋๋ฉฐ, ์นด๋ฉ๋ผ ๋ฑ์ ์ด์ฉํ์ฌ ํ์ฒ์์ ์ ์ก์ก๋ฌผ์ ์ด์ก๋์ ๊ฒํ ํ๊ฑฐ๋ ์ ์ก์ก๋ฌผ ๋ฐ์๋์ ์ถ์ ํ๋ ์ฐ๊ตฌ๋ฅผ ์ํํ๊ณ ์๋ค (Elosegi et al., 1999; Cordova et al., 2007; Ter-Mikaelian et al., 2008).
๊ตญ๋ด์์๋ ์ ์ก์ก๋ฌผ ๋ฐ์๋์ ๋ํ ์ฐ๊ตฌ๋ ์์ง ์ถฉ๋ถํ์ง ์์ ํธ์ด๋ฉฐ, ์ด๋ ์ ์ก์ก๋ฌผ์ ๋ฐ์์ํค๋ ๋งค์ปค๋์ฆ์ด ๋ณต์กํ ํธ์ด๊ณ ์ ์ก์ก๋ฌผ ๋ฐ์๋์ ๋ํ ์์ง์
์๋ฃ๊ฐ ์ถฉ๋ถํ์ง ์์๊ธฐ ๋๋ฌธ์ด๋ค. ๋ณธ ์ฐ๊ตฌ์ ๋ชฉ์ ์ ๋ ์ ์ญ์์ ์ ์ก์ก๋ฌผ ๋ฐ์๋์ ์์ธกํ ์ ์๋ ๋ชจํ์ ์ ์ํ๊ณ ์์ธก ์ฑ๋ฅ์ ๊ฒํ ํ๋ ๊ฒ์ด๋ค. ์ฐ๊ตฌ๋ฅผ
์ํ์ฌ ์ธ๊ณต์ ๊ฒฝ๋ง(Artificial Neural Network, ANN)์ ์ด์ฉํ์์ผ๋ฉฐ ์์ง๋ ์ ์ก์ก๋ฌผ ๋ฐ์๋ ์๋ฃ๋ฅผ ํ์ตํ๊ณ ๊ฒ์ฆํ์ฌ ๋ชจํ์ ์ฑ๋ฅ์
๊ฒํ ํ์๋ค.
Fig. 1. Blocked Floating Debris at the Upstream of the Namgang Dam
2. ์ฐ๊ตฌ ๋์ ๋ฐ ์ํฅ์ธ์ ๋ถ์
์ ์ก์ก๋ฌผ ์์ธก ๋ชจํ์ ์ ์ฉ ๋์์ผ๋ก ๊ตญ๋ด ๋ค๋ชฉ์ ๋ ์ ์ญ์ ์ ์ ํ์๋ค. ๋ค๋ชฉ์ ๋ ์ ์ญ์ ๊ฒฝ์ฐ K-water์์ ๋์ ์ ์์ง ๋ฐ ์ทจ์์์ค ๋ณดํธ ๋ฑ์ ๋ชฉ์ ์ผ๋ก
๋ ์๋ฅ์ ๋ถ์ ๋ฌผ ์ฐจ๋จ๋ง์ ์ค์นํ์ฌ ์ฐจ๋จ๋ง ๋๋ ์ฃผ์ ํด์ ์ง์ญ์ ์ง์ ๋ ์ ์ก์ก๋ฌผ์ ์๊ฑฐํ๊ณ ์๋ค. ์๊ฑฐ๋ ์ ์ก์ก๋ฌผ์ ์์ 2010๋
๋ถํฐ ๋งค๋
๊ธฐ๋ก๋์ด
์์ผ๋, ๋งค๋
์๊ฑฐ๋ ์๋ฃ์ด๊ธฐ ๋๋ฌธ์ ํน์ ํ์๋ ๋ฐ์ ์์ ์ ์ก์ก๋ฌผ ๋ฐ์๋ ์์ธก์๋ ํ์ฉํ๊ธฐ ์ด๋ ต๊ณ ์ฐ๊ฐ ๋ฐ์๋์ ์์ธกํ๋๋ฐ ํ์ฉํ ์ ๋ฐ์ ์๋
์ด๋ ค์์ด ์๋ค. ๊ทธ๋ฌ๋ ๋ ์ ์ญ์ ๊ฒฝ์ฐ ์ ์ญ ๋ด์ ๋ฐ์ํ ์ ์ก์ก๋ฌผ์ด ์ ๋ถ ์ฐจ๋จ๋ง์ ์ง์ ๋์ด ์์ ํ ์๊ฑฐ๋๋ค๊ณ ๊ฐ์ ํ ์ ์์ผ๋ฏ๋ก, ๊ฐ์ ์ฌํญ์ ์ ์ฉํ
์ ์๋ ๋ค๊ธฐ๋ฅ๋ณด ์ ์ญ ๋๋ ์ง์์ฒด์์ ๋ฐ์๋ ์ ์ก์ก๋ฌผ ์๊ฑฐ๋์ ์ด์ฉํ๋ ๊ฒ๋ณด๋ค๋ ์ ์ ํ๋ค. ์๊ฑฐ๋ ์๋ฃ๋ฅผ ์ดํด๋ณด๋ฉด ์ฐจ๋จ๋ง ์์์ด ๋ฐ์ํ์๊ฑฐ๋ ๊ฒฝ์ ์ฑ
๋ฌธ์ ๋ก ์ ์ก์ก๋ฌผ์ด ์๊ฑฐ๋์ง ์๋ ๋ฑ์ผ๋ก ์ธํ์ฌ ์ ๊ธฐ๋ก๋ ์๋ฃ๊ฐ ๋ง์ง ์๋ค. ๋ฐ๋ผ์ 2010๋
๋ถํฐ 2022๋
๊น์ง ์ํธํ ์๋ฃ๋ค์ ๊ฐ์ง๊ณ ์๋ 13๊ฐ
๋ค๋ชฉ์ ๋์ ์ ์ ํ๊ณ ์ด 141๊ฐ์ ์๋ฃ๋ฅผ ์ด์ฉํ๊ฒ ๋์๋ค.
์ ์ก์ก๋ฌผ ๋ฐ์๋์ ์ํฅ์ธ์ ๋ถ์์ ์ํด ์ ์ก์ก๋ฌผ ๋ฐ์ ๋งค์ปค๋์ฆ์ ๊ณ ๋ คํด๋ณด๋ฉด ๋ค์๊ณผ ๊ฐ๋ค. ์ฒซ ๋ฒ์งธ๋ก ์ ์ญ ๋ด์ ๊ฐ๋ฒผ์ด ์ํ์ฐ๋ ๊ธฐ์ ๊บพ์ธ ๋๋ญ๊ฐ์ง,
๋์ฝ, ์ฃฝ์ ์ด๋ชฉ ๋ฑ์ด ์ง๋ฉด ์์ ์ถ์ ๋๋ค. ๋ ๋ฒ์งธ๋ก ์ ์ญ์ ๋ง์ ๋น๊ฐ ๋ด๋ ค ์งํ๋ฅ๊ฐ ํ์ฑ๋์ด ์ถ์ ๋ ์ฐ๋ ๊ธฐ ๋ฐ ์ด๋ชฉ์ด ํ์ฒ์ผ๋ก ์ด์ก๋์ด ์ ์ก์ก๋ฌผ์ด
๋๋ค. ์ธ ๋ฒ์งธ๋ก ์ ์ก์ก๋ฌผ์ด ์ฐจ๋จ๋ง ๋๋ ์ฅ์ ๋ฌผ์ ๋งํ๊ฑฐ๋ ํ๋ฆ์ด ์ฝํ ๊ณณ๊ณผ ์ฅ์ ๋ฌผ์ ํด์ ๋๊ณ , ๊ทธ ์ธ์๋ ๋ฐ๋ค๋ก ์ ์ถ๋๋ค. Table 1์ ์ ์ก์ก๋ฌผ ๋ฐ์๋์ ์ํฅ์ธ์๋ก ๊ณ ๋ คํ ์ ์๋ ๋ณ์๋ค์ ์ ๋ฆฌํ ๊ฒ์ด๋ค. Table 1์ ์ํฅ์ธ์๋ค์ ๋ํ ์ ๋ณด๋ ๋ฌผ์ ๋ณดํฌํธ(K-water, 2024)๊ณผ ๊ตญํ ์ ๋ณดํ๋ซํผ(National Geographic Information Institute, 2024)์ ํตํด ์ป์ ์ ์๋ค.
์๋ฃ ์๊ฐ ๋ง์ง ์์ผ๋ฏ๋ก ๋ง์ ๋ณ์๋ฅผ ์ํฅ์ธ์๋ก ์ ํํ๋ ๊ฒ์ ์ ์ ํ์ง ์๋ค. ๋ฐ๋ผ์ ๊ฐ ์ํฅ์ธ์๋ค๊ณผ ์๊ฑฐ๋์ ๋ํ ํผ์ด์จ ์๊ด๊ณ์(Pearson
correlation coefficient) $p$๋ฅผ ๊ณ์ฐํ์์ผ๋ฉฐ ๊ทธ ๊ฒฐ๊ณผ๋ Table 2์ ์ ์ํ์๋ค. ๊ฒํ ๊ฒฐ๊ณผ ๋์ ์ ์
๋๋ ์ ๋์ ํผ์ด์จ ์๊ด๊ณ์๊ฐ 0.72๋ก ๊ฐ์ฅ ๋์ ์๊ด์ฑ์ ๋ณด์์ผ๋ฉฐ, ๊ทธ ์ธ์ ๋ณ์๋ค์ ๊ฒฝ์ฐ ์๊ด์ฑ์ด ๊ฑฐ์ ์๋
๊ฒ์ ํ์ธํ์๋ค. ์ฌ๊ธฐ์ ๊ฐ์๋์ด ์ ๋๋ณด๋ค ๋ฎ์ ์๊ด์ฑ์ ๋ณด์๋๋ฐ, ์ด๊ฒ์ ์๋ฃ๋ก ์ฌ์ฉ๋ ๊ฐ์๋์ด ๋์ง์ ๊ฐ์๋์ด๊ธฐ ๋๋ฌธ์ผ๋ก ์ถ์ ๋๋ค. ์ ์ก์ก๋ฌผ์
์ ์ญ ์ ์ฒด ๊ตฌ๊ฐ์์ ๋ฐํํ๋ฏ๋ก ๋์ง์ ๊ฐ์๊ฐ ์ ์ญ์ ๊ฐ์๋์ ๋ํํ์ง ๋ชปํ์ฌ ์๊ด์ฑ์ด ๋ฎ์ ๊ฒ์ผ๋ก ๋ณด์ธ๋ค. ๋ ์ ์ญ์์ ์ ์
๋๋ ์ ๋์ ์ ์ญ์์ ๋ฐ์ํ
๊ฐ์ฐ๋ ์ ๋ณด๋ฅผ ๋ํํ ์ ์์ผ๋ฉฐ ์ ์ก์ก๋ฌผ์ด ํ์ฒ์ ๋ค๋ฅธ ์ง์ ์ ํด์ ๋์ง ์๊ณ ์ฐจ๋จ๋ง๊น์ง ๋๋ฌํ ์ ์๊ฒ ํ๋ค.
์ ์ก์ก๋ฌผ ๋ฐ์๋ ์๋ฃ๊ฐ ์ฐ ๋จ์ ์๊ฑฐ๋ ์๋ฃ์ด๋ฏ๋ก, ์ ๋ ์๋ฃ๋ ์ฐ๊ฐ ๋ํ๊ฐ์ ์ฌ์ฉํ ํ์๊ฐ ์๋ค. Fig. 2๋ ๋ค๋ชฉ์ ๋ A์์ ์ฐํ๊ท ์ ์
์ ๋๊ณผ ์ฐ๊ฐ ์ ์ก์ก๋ฌผ ์๊ฑฐ๋์ ๊ด๊ณ๋ฅผ ๋์ํ ๊ฒ์ด๋ค. Fig. 2๋ฅผ ๋ณด๋ฉด ์ ๋์ ์ฆ๊ฐ์ ๋ฐ๋ผ ์ ์ก์ก๋ฌผ์ด ๋น๋กํ์ฌ ์ฆ๊ฐํ๋ ๊ฒ์ ์ ์ ์๋ค. ๋ฐ๋ผ์ ํ๋์ ์ ์ญ์ ๋์์ผ๋ก ํ๋ ๊ฒฝ์ฐ ์ ๋-์ ์ฌ๋ ๊ด๊ณ ๊ณก์ ์ฒ๋ผ ์ ๋-์ ์ก์ก๋ฌผ
๋ฐ์๋ ๊ด๊ณ ๊ณก์ ์ ๊ฐ๋ฐํ ์ ์์ ๊ฒ์ผ๋ก ๋ณด์ด๋ฉฐ, ์ ๋์ ์ ์ก์ก๋ฌผ ๋ฐ์๋์ ํต์ฌ ์ธ์๋ก ์ ์ ํ๋ ๊ฒ์ด ์ ์ ํ ๊ฒ์ผ๋ก ์ ์ํ ์ ์๋ค.
Fig. 2์์ ๋ณด์ฌ์ค ๊ฒ๊ณผ ๊ฐ์ด ์ผ๋ถ ์ ๋์ ๋ํด์๋ ํ๊ท ์ ๋์ด ํฌ๊ฒ ๋ฐ์ํ์์๋ ์๊ฑฐ๋์ด ์๊ฒ ๋ฐ์ํ ๊ฒฝ์ฐ๋ฅผ ๋ณผ ์ ์๋ค. ์ด ๊ฒฝ์ฐ ์ฐ๊ฐ ์ ๋์ ๋ง์ ํธ์ด์์ผ๋
์ฐ๊ฐ ์ต๋ ์ ๋์ ์๊ฒ ๋ฐ์ํ๊ธฐ ๋๋ฌธ์ผ๋ก ํ์ธ๋์๋ค. ๋ฐ๋ผ์ ์ด๋ฅผ ๋ณด์ํ๊ธฐ ์ํ์ฌ ์ฐ๊ฐ ์ต๋ ์ ๋ ๋๋ ์ฐ๊ฐ ์ ๋ ํ์คํธ์ฐจ๋ฅผ ์ด์ฉํ ์ ์๋ค. ์ด๋
์ฐ๊ฐ ์ ๋ ํ์คํธ์ฐจ์ ๊ฒฝ์ฐ Fig. 3๊ณผ ๊ฐ์ด ์ฐํ๊ท ์ ๋๊ณผ ํผ์ด์จ ์๊ด๊ณ์๊ฐ 0.96์ผ๋ก ๊ฑฐ์ ์ผ์นํ๋ ๊ฒฝํฅ์ ๊ฐ์ง๋ฏ๋ก ๋
๋ฆฝ์ ์ธ ์ธ์๋ก ๋ณผ ์๊ฐ ์์ด ์ฌ์ฉํ๊ธฐ ์ด๋ ต๋ค. ์ฌ๊ธฐ์ ์ฐ๊ฐ ์ต๋
์ ๋๊ณผ ์ ๋ ํ์คํธ์ฐจ์ ์ฌ์ฉ๋ ์ ๋์ ์ผ ํ๊ท ์ ๋์ ์ด์ฉํ์๋ค. ์๊ฐ ํ๊ท ์ ๋์ ์ฌ์ฉํ๋ ๊ฒ๋ ๊ฐ๋ฅํ๋, ์ด ๊ฒฝ์ฐ ์ง์์๊ฐ ๋ํ ์ค์ํ ์ํฅ์ธ์๋ก
์์ฉํ ์ ์์ผ๋ฏ๋ก ์ผ ํ๊ท ์ ๋์ ์ ์ ํ์๋ค. Fig. 4๋ Fig. 2์ ๋์ผํ ๋ค๋ชฉ์ ๋์์ ์ฐ์ต๋ ์ ์
์ ๋๊ณผ ์ฐ๊ฐ ์ ์ก์ก๋ฌผ ์๊ฑฐ๋์ ๊ด๊ณ๋ฅผ ๋์ํ ๊ฒ์ด๋ค. Fig. 2์์ ํฐ ์ค์ฐจ๊ฐ ๋ฐ์ํ ์ง์ (์ฝ 8,000 ton)์์ ๊ฒฝํฅ์ฑ์ ์ ์ก์๋์ผ๋ ์ ์ฒด์ ์ธ ์ค์ฐจ๋ ์ฐํ๊ท ์๋ฃ๋ฅผ ์ฌ์ฉํ์ ๋์ ๋นํด ํฐ ๊ฒ์ ๋ณผ ์ ์๋ค.
์ ์ก์ก๋ฌผ ๋ฐ์๋๊ณผ ๋, ์ธ ๋ฒ์งธ๋ก ์๊ด๊ณ์๊ฐ ๋์ ์ ์ญ๋ฉด์ ๊ณผ ์ด์ง๋ฉด์ ์ ๊ฒฝ์ฐ, Fig. 5์ ๊ฐ์ด ๋ฉด์ ์ ์ฆ๊ฐ์ ๋ฐ๋ผ ์ ์ก์ก๋ฌผ ์๊ฑฐ๋์ ์ต๋๊ฐ์ด ์ฆ๊ฐํ๋ ๊ฒฝํฅ์ ๋ณด์ด๋ ๊ฒ์ ๊ณ ๋ คํ๋ฉด ์ค์ํ ์๊ด๊ณ์ ์ค ํ๋๋ก ๋ณผ ์ ์๋ค. ์ ์ก์ก๋ฌผ ๋ฐ์๋์
๊ฒฝํฅ์ ์ ์ญ๋ฉด์ ๊ณผ ์ด์ง๋ฉด์ ์ ๋ํ์ฌ ๋น๊ตํ์ ๋ ๊ฑฐ์ ๊ฐ์ ์์ค์ ๋ณด์ด๋ฉฐ ๋ ์ํฅ์ธ์๊ฐ ์๊ด๊ณ์๊ฐ 1.00์ด๋ฏ๋ก ์๋์ ์ผ๋ก ์๊ด๊ณ์๊ฐ ๋์ ์ ์ญ๋ฉด์ ์
์ํฅ์ธ์๋ก ์ ์ ํ์๋ค. ๋ฐ๋ผ์ ์ฐํ๊ท ์ ๋, ์ฐ์ต๋ ์ ๋, ์ ์ญ๋ฉด์ ์ ์ํฅ์ธ์๋ก ์ ์ ํ์ฌ ์ ์ก์ก๋ฌผ ๋ฐ์๋ ์์ธก์ ์ํํ์๋ค.
Fig. 2. Received Floating Debris with Annual Mean Inflow at a Dam
Fig. 3. Comparison between Mean and Standard Deviation of Annual Inflow
Fig. 4. Received Floating Debris with Annual Mean Inflow at a Dam
Fig. 5. Received Floating Debris with Basin and Grassland Area, (a) Basin Area, (b)
Grassland Area
Table 1. Influencing Factors on amount of Floating Debris
element
|
influencing factors
|
hydraulic, hydrology
|
precipitation ($P$), discharge ($Q$)
|
geographic
|
basin area ($A_{B}$), grassland area ($A_{G}$), basin slope ($S$)
|
etc.
|
wind speed ($W$), population ($H$)
|
Table 2. Pearson Correlation Coefficient between the Variables and Amount of Floating
Debris
variables
|
$P$
|
$Q$
|
$A_{B}$
|
$A_{G}$
|
$S$
|
$W$
|
$H$
|
$p$
|
0.37
|
0.72
|
0.46
|
0.45
|
-0.03
|
-0.21
|
0.21
|
3. ์ธ๊ณต์ ๊ฒฝ๋ง
์ธ๊ณต์ ๊ฒฝ๋ง์ ๊ฐ์ฅ ๋๋ฆฌ ์ฌ์ฉ๋๋ ๊ธฐ๊ณํ์ต๊ธฐ๋ฒ ์ค ํ๋๋ค. ์ธ๊ณต์ ๊ฒฝ๋ง์ ์
๋ ฅ์ธต(input layer)๊ณผ ๋ค์์ ์๋์ธต(hidden layer) ๋ฐ ์ถ๋ ฅ์ธต(output
layer)์ผ๋ก ๊ตฌ์ฑ๋ ๊ฐ ์ธต ๋ด๋ฐ๋ค์ ์ฐ๊ฒฐ๊ฐ๋๋ฅผ ์ต์ ์ํ๋ก ์ ์์ํค๊ฒ ๋๋ค. ์ด๋ฐ ๊ณผ์ ์ ํ์ต(training)์ด๋ผ ํ๋ฉฐ ์์ธก์ธ์์ ์์ธก๋ณ์์
๊ด๊ณ๋ฅผ ํ์ตํ์ฌ ์ธ์์ ๋ณ์๊ฐ์ ๊ด๊ณ๋ฅผ ์ถ์ ํ๋ค. ๋ณธ ์ฐ๊ตฌ์์๋ ํ์ต์ ์ญ์ ํ ์๊ณ ๋ฆฌ์ฆ(back propagation algorithm)์ ์ฌ์ฉํ์๋ค.
์ญ์ ํ ์๊ณ ๋ฆฌ์ฆ์ ์ธ๊ณต์ ๊ฒฝ๋ง ํ์ฉ ์ ์ผ๋ฐ์ ์ผ๋ก ์ฌ์ฉ๋๋ ๋ฐฉ๋ฒ์ผ๋ก, ๋งค์ฐ ์ค๋ ๊ธฐ๊ฐ ๋ง์ ์ฐ๊ตฌ์ ๋ฐ ๊ณตํ์๋ค์ ์ํด ํ์ฉ๋์๋ค. ์ญ์ ํ ์๊ณ ๋ฆฌ์ฆ์
์๋ฐฉํฅ๊ณผ ์ญ๋ฐฉํฅ ์ฒ๋ฆฌ๋ก ๊ตฌ์ฑ๋๋ฉฐ ์๋ฐฉํฅ ์ฒ๋ฆฌ์์๋ ์
๋ ฅ๊ฐ์ด ์
๋ ฅ์ธต์ ํตํ์ฌ ์ถ๋ ฅ์ธต์ผ๋ก ์ ๋ฌ๋๋ ๊ณผ์ ์์ ์ด๊ธฐ์ฐ๊ฒฐ ๊ฐ๋์ ์ํด ์์ธก๊ฐ์ ์ฐ์ถํ๊ฒ ๋๋ค.
์ญ๋ฐฉํฅ ์ฒ๋ฆฌ์์๋ ์ฐ์ถ๋ ์์ธก๊ฐ๊ณผ ๊ด์ธก๊ฐ๊ณผ์ ์ค์ฐจ์ ๊ทผ๊ฑฐํ์ฌ ์ค์ฐจ๊ฐ์ ์ค์ด๋๋ก ์ฐ๊ฒฐ๊ฐ๋๋ฅผ ์กฐ์ ํ๋ค.
4. ์ ์ฉ ๊ฒฐ๊ณผ
์ ์ก์ก๋ฌผ ๋ฐ์๋์ ์์ธกํ๊ธฐ ์ํด์ 141๊ฐ์ ์๋ฃ๋ฅผ 105๊ฐ์ ํ์ต์๋ฃ์ 36๊ฐ์ ๊ฒ์ฆ์๋ฃ๋ก ๋ถ๋ฆฌํ์๋ค. Table 3์ ํ์ต ๋ฐ ๊ฒ์ฆ์ ์ํ ๊ฐ ์๋ฃ์ ๋ฒ์๋ฅผ ๋ํ๋ด๋ฉฐ, ๊ฒ์ฆ์๋ฃ์ ๋ฒ์๊ฐ ํ์ต์๋ฃ์ ๋ฒ์๋ฅผ ๋์ง ์๋๋ก ํ์๋ค.
Fig. 6(a)์ (b)๋ ์ธ๊ณต์ ๊ฒฝ๋ง ๋ชจํ์ ์ด์ฉํ์ฌ ๋งค๋
์ ์ก์ก๋ฌผ ์๊ฑฐ๋ ์๋ฃ๋ฅผ ํ์ตํ๊ณ ๊ฒ์ฆํ ๊ฒฐ๊ณผ๋ฅผ ๋์ํ ๊ฒ์ด๋ค. ๊ฒํ ๊ฒฐ๊ณผ ์๊ด๊ณ์ $R^{2}$๊ฐ ํ์ต ๊ฒฐ๊ณผ์์
0.75, ๊ฒ์ฆ์์ 0.94, ์ข
ํฉ 0.81๋ก ์ค์ํ ์์ธก ์ฑ๋ฅ์ ๋ณด์ด๋ ๊ฒ์ ์ ์ ์๋ค. ์์ธก ๊ฒฐ๊ณผ์ ์ค์ฐจ๋ ๊ฐ ์ ์ญ์์ ๊ฐ์ง๊ณ ์๋ ๋ง์ ์ํฅ์ธ์
์ค 3๊ฐ์ ์ธ์๋ง ์ด์ฉํ ๊ฒ๊ณผ, ์๊ฑฐ ์๋ฃ๊ฐ 4,000 ton ์ดํ ์๊ฑฐ๋๋ถํฐ๋ ๋ถ๋ํ ๊ฒฝ์ฐ๊ฐ ๋ง๊ธฐ ๋๋ฌธ์ด๋ค. ์ค์ ๋ก 2,000 ton ์ดํ๋ง ๋ณด๊ฒ
๋๋ ๊ฒฝ์ฐ $R^{2}$๊ฐ 0.34 ์์ค์ผ๋ก ์์ธก ์ฑ๋ฅ์ด ํฌ๊ฒ ๊ฐ์๋ ๊ฒ์ ๋ณผ ์ ์๋๋ฐ, ์ ์ก์ก๋ฌผ์ด ์ ๊ฒ ๋ฐ์ํ์ ๋ ์๋ฃ์ ์ ๋ขฐ๋๊ฐ ์๋์ ์ผ๋ก
์ฝํ ๊ฒ์ผ๋ก ๋ณด์ธ๋ค.
๋ชจํ์ ์ฑ๋ฅ์ ๊ฒํ ํ๊ธฐ ์ํ์ฌ ๊ธฐ์กด ๋ค๋ฅธ ์ฐ๊ตฌ์๋ก๋ถํฐ ๋ค์คํ๊ท๋ถ์์ ํตํด ๊ฐ๋ฐ๋ ์ (Kim et al., 2023a)์ ์ ์ฉ ๊ฒฐ๊ณผ์ ๋ชจํ ์ ์ฉ ๊ฒฐ๊ณผ๋ฅผ ๋น๊ตํ์๋ค. ๋ค์คํ๊ท๋ถ์์ ํตํด ๊ฐ๋ฐ๋ ์์ ๋ค์๊ณผ ๊ฐ๋ค.
์ฌ๊ธฐ์ $y$๋ ์ ์ก์ก๋ฌผ ์๊ฑฐ๋(ton), $x_{1}$์ ๋์ ์
์ ๋ ํ์คํธ์ฐจ (m3/s), $x_{2}$๋ ๋์ ์
์ ๋(m3/s)๊ณผ ์ฐ๋ฆผยท์ด์ง๋ฉด์ (km2)์ ๊ณฑํ ๊ฐ์ด๋ค. Fig. 7(a)์ (b)๋ ๊ฐ๊ฐ ์ธ๊ณต์ ๊ฒฝ๋ง๊ณผ ๋ค์คํ๊ท๋ถ์์ ์ด์ฉํ์ฌ ๋์ผํ ์ ์ฉ ๋์์ ๋ํ์ฌ ์ฐ๊ฐ ์ ์ก์ก๋ฌผ ์๊ฑฐ ์์ธก๋์ ๋น๊ตํ ๊ฒ์ด๋ค. Fig. 7(a)์ (b)๋ฅผ ๋น๊ตํด๋ณด๋ฉด ์ธ๊ณต์ ๊ฒฝ๋ง์ ์๊ด๊ณ์๊ฐ ๋ค์คํ๊ท๋ถ์ ๊ฒฐ๊ณผ์ ์ํ ๊ฐ๋ณด๋ค ๋์ ๊ฒ์ ๋ณผ ์ ์๋ค. ์ด๋์ ๋ํด์๋ ์ธ๊ณต์ ๊ฒฝ๋ง์ ํ๊ท ์ค์ฐจ๊ฐ 18.3 %๋ก,
๋ค์คํ๊ท๋ถ์๊ฒฐ๊ณผ์ 32.9 %๋ณด๋ค ๋ฎ๋ค. Fig. 7(b)๋ฅผ ๋ณด๋ฉด ๋ค์คํ๊ท๋ถ์์ ํตํ ์์ธก๊ฐ์ด ์ธก์ ๋ ๊ฐ์ ๋นํด 5์ฒ ton ์ด์๋ถํฐ๋ ๊ณผ์์ฐ์ , 4์ฒ ton ์ดํ๋ถํฐ๋ ๊ณผ๋์ฐ์ ํ๋ ๊ฒ์ ๋ณผ ์ ์๋ค. ์ด๊ฒ์
Eq. (1)์์ ๋ณด์ฌ์ค ์ ๋๊ณผ ์ ์ญ๋ฉด์ ์ ๊ณฑ์ด ์ ์ก์ก๋ฌผ ๋ฐ์๋๊ณผ ์ง์ ํ ๊ด๊ณ๋ฅผ ๊ฐ์ง์ง ๋ชปํ๊ธฐ ๋๋ฌธ์ผ๋ก ์์ํ ์ ์๋ค. Fig. 2, 4, ๊ทธ๋ฆฌ๊ณ 5๋ฅผ ๋ณด๋ฉด ์ ๋๊ณผ ์ ์ก์ก๋ฌผ ๋ฐ์๋๊ณผ ์ ์ญ๋ฉด์ ๊ณผ ์ ์ก์ก๋ฌผ ๋ฐ์๋์ ๊ธฐ์ธ๊ธฐ๊ฐ ์ง์ ์ด ์๋ ๊ฒ์ ๋ณผ ์ ์๋ค. ์ด๊ฒ์ ์ ๋์ด ์ปค์ง์๋ก ์ ์ก์ก๋ฌผ์ ๋ฐ์์ํฌ
๋ถ๋ ฅ๊ณผ ์ ๋จ๋ ฅ์ด ๋์์ ๊ฐํด์ง๊ณ , ์ ์ญ๋ฉด์ ์ด ๋๋ฌด ํฌ๊ฒ ๋๋ฉด ์ ์ก์ก๋ฌผ์ด ํ์ฒ ๋๋ ์ฐจ๋จ๋ง์ ๋๋ฌํ๊ธฐ ์ ์ ํ๋ฆ์ด ์ฝํ ๊ตฌ๊ฐ ๋๋ ์ฅ์ ๋ฌผ์ ๋งํ ํด์ ๋
๊ฐ๋ฅ์ฑ์ด ์ฆ๊ฐํ๊ธฐ ๋๋ฌธ์ผ๋ก ๋ณผ ์ ์๋ค. ์ ๋์ ํ์คํธ์ฐจ์ ํผ์ด์จ์๊ด๊ณ์๊ฐ 1์ ๊ฐ๊น์ด ๊ฒ์ ๊ณ ๋ คํ ๋ ์ ๋์ ํ์คํธ์ฐจ์ ์ ์ก์ก๋ฌผ ์๊ฑฐ๋์ ๊ด๊ณ๋
์ง์ ์ ์๋ ๊ฒ์ผ๋ก ์์๋๋ค.
Fig. 8์ ๊ฐ ์ํฅ์ธ์์ ์์ฐ๋ก๊ทธ๋ฅผ ์ด์ฉํ์ฌ ์ ๊ทํํ์ ๋ ์์ธก ๊ฒฐ๊ณผ๋ฅผ ๋์ํ ๊ฒ์ด๋ค. (b)์ ๊ฒฝ์ฐ ๊ฒฐ๊ณผ๋ฅผ ์ถ์ ๋ก๊ทธ ํํ๋ก ๋์ํ ๊ฒ์ด๋ค. ์ํฅ์ธ์์
์ ๊ทํ ์ ์์ฐ๋ก๊ทธ๋ฅผ ์ด์ฉํ๊ฒ ๋๋ ๊ฒฝ์ฐ ์ ์ฒด ๊ฒฝํฅ์ ์์ธกํ ๋ ๊ฐ์ด ์์ ๋ฐ์ดํฐ์ ๋ํ ๋ฐ์ ๋น์จ์ด ์ฆ๊ฐํ๊ฒ ๋๋๋ฐ, ๊ฒฐ๊ณผ๋ฅผ ๋ณด๋ฉด ์์ธก ์ฑ๋ฅ์ด ์ฌ๊ฐํ๊ฒ
๊ฐ์๋๋ ๊ฒ์ ๋ณผ ์ ์๋ค. ์ด๊ฒ์ ๊ฐ์ด ์์ ๋ฐ์ดํฐ์ ๊ฒฝ์ฐ ์ ๋ขฐ์ฑ์ด ๋ง์ด ๋ถ์กฑํ๊ฑฐ๋ ๋ค๋ฅธ ์ธ์์ ์ํฅ์ด ๊ฐํ๊ธฐ ๋๋ฌธ์ ๋ฐ์ํ๋ ๋ฌธ์ ๋ค.
Fig. 9๋ ๋ ์ ์ญ์ ๊ฐ ๊ฐ ๊ถ์ญ๋ณ๋ก ๊ตฌ๋ถํ ํ ๋ฐ๋ก ํ์ต ๋ฐ ๊ฒ์ฆ์ ํ์ฌ ์๊ฑฐ๋์ ์์ธกํ ๊ฒฐ๊ณผ์ด๋ค. ํ์ต๊ณผ ๊ฒ์ฆ์ ์๋ฃ ๊ตฌ์ฑ๋น๋ 7๋ 3์ผ๋ก ํ์๋ค. ๊ฒฐ๊ณผ๋ฅผ
๋ณด๋ฉด Fig. 6์ ๋นํด ์์ธก์ฑ๋ฅ์ด ํฌ๊ฒ ํฅ์๋์ด $R^{2}$๋ 0.95 ์ด์์ด ๋ ๊ฒ์ ๋ณผ ์ ์๋ค. ์ด๊ฒ์ ๊ฐ ํ์ต์๋ฃ๋ง๋ค ์ ์ ๋์ ์ซ์๊ฐ ํฌํจ๋์ด 3๊ฐ ์ํฅ์ธ์๋ก๋
์ฑ๊ณต์ ์ธ ์์ธก์ด ๋ ๊ฒ์ผ๋ก ๋ณด์ธ๋ค.
Fig. 10์ ๋ ์ ์ญ์ ์ ์ญ๋ฉด์ ์ด 1,000 km2 ์ด์์ธ ๊ฒฝ์ฐ์ ์ดํ์ธ ๊ฒฝ์ฐ์ ๋ํ์ฌ ๋ฐ๋ก ํ์ต ๋ฐ ๊ฒ์ฆ์ ํ์ฌ ์๊ฑฐ๋์ ์์ธกํ ๊ฒฐ๊ณผ์ด๋ค. ํ์ต๊ณผ ๊ฒ์ฆ์ ์๋ฃ ๊ตฌ์ฑ๋น๋ 7๋ 3์ผ๋ก ํ์๋ค. ๊ฒฐ๊ณผ๋ฅผ
๋ณด๋ฉด ์ ์ญ๋ฉด์ ์ด ์์ ์ง์ ์์๋ $R^{2}$๋ 0.9 ์ด์์ผ๋ก ๋งค์ฐ ์ ๋ง๋ ๊ฒ์ ๋ณผ ์ ์์ผ๋ ์ ์ญ๋ฉด์ ์ด ํฐ ๊ฒฝ์ฐ ๊ฒฐ๊ณผ๊ฐ ๋งค์ฐ ๋ถ๋ํ ๊ฒ์ ๋ณผ
์ ์๋ค. ์ ์ญ๋ฉด์ ์ด ํฐ ๊ณณ์ผ์๋ก ๋ง์ ์ ์ก์ก๋ฌผ์ด ์ ์
๋์ด ๊ด๋ฆฌ๊ฐ ์ด๋ ต๊ธฐ ๋๋ฌธ์ผ๋ก ํ๋จ๋๋ฉฐ ์ ์ก์ก๋ฌผ์ด ์ ๊ฒ ๋ฐ์ํ๋ ๊ฒฝ์ฐ์๋ ์๋ฃ์ ์ ๋ขฐ๋๊ฐ ์ฌ๊ฐํ๊ฒ
๋ฎ์์ง๋ ๊ฒ์ด ํ์ธ๋๋ค.
Fig. 6. Training and Validation Result for Predicting the Amount of the Floating Debris,
(a) Training, (b) Validation
Fig. 7. Prediction for the Amount of the Floating Debris Using ANN and Regression
Model, (a) ANN Model (b) Regression Model
Fig. 8. Prediction for the Amount of the Floating Debris Using Normalized Variables,
(a) Linear-Form Axis, (b) Log-Form Axis
Fig. 9. Prediction for the Amount of the Floating Debris for Major Rivers, (a) Han-Gang
River, (b) Geum-Gang River, (c) Nakdong-Gang River
Fig. 10. Prediction for the Amount of the Floating Debris for River Basin Area, (a)
for $A_{B}<1,\: 000{km}^{2}$, (b) for $A_{B}> 1,\: 000{km}^{2}$
Table 3. Range of Variables for Training and Validating ANN Model for Floating Debris
influence factor
|
total
|
training
|
validation
|
A (km2)
|
max
|
6,648
|
6,648
|
6,648
|
min
|
95.4
|
95.4
|
163.6
|
Qmean (m3/s)
|
max
|
283.1
|
283.1
|
169.0
|
min
|
0.578
|
0.578
|
1.70
|
Qmax (m3/s)
|
max
|
5,060
|
5,060
|
4,580
|
min
|
22.0
|
22.0
|
38.8
|
F
(ton)
|
max
|
11,950
|
11,950
|
10,746
|
min
|
2.56
|
2.56
|
3.84
|
5. ๊ฒฐ ๋ก
๋ณธ ์ฐ๊ตฌ์์๋ ์ธ๊ณต์ ๊ฒฝ๋ง ๋ชจํ์ ์ด์ฉํ์ฌ ๋ ์ ์ญ์์ ๋ฐ์ํ๋ ์ ์ก์ก๋ฌผ์ ๋ฐ์๋์ ์์ธกํ๋ ๋ชจํ์ ์ ์ํ๊ณ ๋ชจํ์ ์ฑ๋ฅ์ ๊ฒ์ฆํ์๋ค. ์ธ๊ณต์ ๊ฒฝ๋ง ๋ชจํ์
์ํด ์ ์ก์ก๋ฌผ ๋ฐ์ ๋งค์ปค๋์ฆ์ ๊ฒํ ํ๊ณ ํผ์ด์จ ์๊ด๊ณ์๋ฅผ ๋ถ์ํ์ฌ ์ฃผ์ ์ํฅ์ธ์๋ฅผ ์ฐํ๊ท ์ ๋, ์ฐ์ต๋์ ๋, ์ ์ญ๋ฉด์ ์ผ๋ก ๋์ถํ์๋ค. ๋ณธ ์ฐ๊ตฌ์์ ์ ์ํ
์ธ๊ณต์ ๊ฒฝ๋ง ๋ชจํ์ด ๋ ์ ์ญ์์ ๋ฐ์ํ๋ ์ ์ก์ก๋ฌผ ๋ฐ์๋์ ์์ธกํ์ ๋ $R^{2}$๋ 0.81๋ก ์ ์ ํ๊ฒ ์์ธกํ๋ ๊ฒ์ ํ์ธํ์๋ค. ๊ธฐ์กด์ ์ ์๋
๋ค์คํ๊ท์๊ณผ ๋น๊ตํ์ฌ ๋ชจํ์ ์ฐ์์ฑ์ ํ์ธํ๋ฉฐ ๊ฐ ์ํฅ์ธ์์ ์ ์ก์ก๋ฌผ ๋ฐ์๋๊ณผ์ ๊ด๊ณ์ ๋ํ์ฌ ๊ฒํ ํ์๋ค. ๊ฐ ๋ณ์์ ๋ก๊ทธ๋ฅผ ์ด์ฉํ์ฌ ์ ๊ทํํ๊ณ ์ธ๊ณต์ ๊ฒฝ๋ง์
ํตํด ์ ์ก์ก๋ฌผ ๋ฐ์๋ ์์ธก์ ์ํํ ๊ฒฐ๊ณผ ์ ๋ฐ์ ์ธ ์์ธก์ฑ๋ฅ ๊ฐ์๊ฐ ๋ฐ์ํ ๊ฒ์ ํ์ธํ์๋ค. ๊ฐ ๊ถ์ญ๋ณ ํ์ต ๋๋ ์ ์ญ ๋ฉด์ น๋ณ ํ์ต์ ํตํด ์ฐ์ํ ์ ์ก์ก๋ฌผ
์์ธก๋ฅ๋ ฅ์ ๋ณด์ด๋ ๊ฒ์ ํ์ธํ์์ผ๋ฉฐ, ๋ ๋ง์ ์์ง์ ์๋ฃ๋ฅผ ํ๋ณดํ๊ฒ ๋๋ฉด ๋ค์ํ ์ ์ญ์ ์ ์ก์ก๋ฌผ ๋ฐ์๋์ ์์ธกํ ์ ์์ ๊ฒ์ผ๋ก ์์๋๋ค. ์ฐ๊ตฌ์์
์ฃผ์ ์ํฅ์ธ์ ๋ถ์ ๊ฒฐ๊ณผ๋ฅผ ๋ณผ ๋, ๋ ์ ์ญ์ ์ ์ธํ๊ณ ์๋ฃ๊ฐ ์ ๊ฒ ์ถ์ ๋ ์ง์ญ์์๋ ์ ์ก์ก๋ฌผ ๋ฐ์๋์ ๋ํ์ฌ ์ ๋-์ ์ฌ๋ ๊ด๊ณ๊ณก์ ์ ์์ฑํ๋ ๊ฒ๊ณผ
์ ์ฌํ ๋ฐฉ๋ฒ์ผ๋ก ํ์ฒ ํ๊ฒฝ ๊ด๋ฆฌ์ ํ์ฉํ ์ ์์ ๊ฒ์ผ๋ก ๋ณด์ธ๋ค.
Acknowledgements
This work is financially supported by Korea Ministry of Environment(MOE) as ใResearch
and Development on the Technology for Securing the Water Resources Stability in Response
to Future Change(RS-2024-00332494)ใ.
References
"Cordova, J. M., RosiโMarshall, E. J., Yamamuro, A. M. and Lamberti, G. A. (2007).
โQuantity, controls and functions of large woody debris in Midwestern USA streams.โ
River Research and Applications, Vol. 23, No. 1, pp. 21-33."

"Elosegi, A., Diez, J. R. and Pozo, J. (1999). โAbundance, characteristics, and movement
of woody debris in four Basque streams.โ Archiv Fur Hydrobiologie, Vol. 144, No. 4,
pp. 455-472."

"Hong, K. Y., Choi, H. S. and Cho, I. H. (2001). โDevelopment of a barrier system
for floating debris at river.โ Journal of Korean Society for Marine Environmental
Engineering, Vol. 4, No. 2, pp. 61-67 (in Korean)."

"Jang, S. H., Oh, K. D., Oh, J. H. and Han, S. H. (2015). โA study on floating waste
trace in flood control dam using the EFDC model.โ 2015 Conference on Korea Water Resources
Association, Korea (in Korean)."

"Jang, S. W., Kim, D. H., Chumg, Y. H. and Yoon, H. J. (2014). โBehavior characteristics
of floating debris spilled from the Nakdong river.โ Korean Journal of Remote Sensing,
Vol. 30, No. 1, pp. 127-136 (in Korean)."

"K-water (2024). โHydrological data.โ My water - Water Information Portal. Available
at: https://www.water.or.kr/kor/menu/sub.do?menuId=13 (Accessed: August 30, 2024)."

"Kim, J., Kim, C. K., Hong, H., Bang, K. Y., Kim, G. S. and Lee, S. H. (2023a). โA
study on the prediction of distribution of land-based marine debris using a probabilistic
modeling approach -Focus on the coastal area of the Geum river-.โ 2023 Conference
on Korea Environmental Policy and Administration Society, Korea (in Korean)."

"Kim, Y., Jang, S. W., Kim, H. M., Kim, T. Y. and Bak, S. (2023b). โApplication of
remote sensing techniques to survey and estimate the standing-stock of floating debris
in the upper Daecheong Lake.โ Korean Journal of Remote Sensing, Vol. 39, No. 5-1,
pp. 589-597 (in Korean)."

"National Geographic Information Institute (2024). National Geographic Information
Platform, Available at: https://map.ngii.go.kr/mn/mainPage.do (Accessed: August 24,
2024)."

"Park, Y., Kim, S. H., Chon, K., Lee, H., Kim, J. H. and Shin, J. K. (2021). โImpacts
of heavy rain and floodwater on floating debris entering an artificial lake (Daecheong
Reservoir, Korea) during the Summer.โ Desalination and Water Treatment, Vol. 219,
pp. 399-404."

"Ter-Mikaelian, M. T., Colombo, S. J. and Chen, J. (2008). โAmount of downed woody
debris and its prediction using stand characteristics in boreal and mixedwood forests
of Ontario.โ Canada. Canadian Journal of Forest Research, Vol. 38, No. 8, pp. 2189-2197."

"Yoo, C. I., Yoon, H. S. and Kim, K. R. (2007). โThe behavior of floating debris in
the nakdong river estuary using a simple numerical particle model.โ Journal of the
Korean Society of Marine Environment and Safety, Vol. 13, No. 31, pp. 9-14 (in Korean)."

"Yu, J. S., Yoon, B. S., Rho, J. H. and Yoon, S. H. (2002). โInvestigation of floating
debris characteristics drained from 4 big river on a flooding.โ Journal of the Korean
Society for Marine Environmental Engineering, Vol. 5, No. 3, pp. 43-55 (in Korean)."
